Nieuw onderzoek bevestigt dat mensen minstens 60.000 jaar geleden vergiftigde wapens gebruikten – ruim 50.000 jaar eerder dan voorheen bekend was. Deze ontdekking, beschreven in Science Advances op 7 januari, benadrukt de verrassend geavanceerde jachtstrategieën van vroege menselijke populaties in Zuid-Afrika. Het bewijsmateriaal komt van vijf kwartspijlpunten die zijn gevonden in de Umhlatuzana-schuilplaats en die nog steeds sporen bevatten van een krachtig gif afkomstig van de Boophone disticha -plant, algemeen bekend als “gifbol” of “giftige ui”.
De ontdekking en de betekenis ervan
De pijlpunten werden oorspronkelijk in 1990 opgegraven, maar pas nu heeft geavanceerde geochemische analyse zowel hun leeftijd als de aanwezigheid van het gifbolgif bevestigd. Dit is het vroegste directe bewijs van vergiftigde wapens in het archeologische archief. Voordien dateerden de oudst bekende vergiftigde pijlpunten minder dan 7.000 jaar geleden.
Het team, onder leiding van archeoloog Sven Isaksson van de Universiteit van Stockholm, gebruikte gaschromatografie-massaspectrometrie om de unieke alkaloïde signatuur van het gif te detecteren. Ze vergeleken hun bevindingen met monsters van 18e-eeuwse vergiftigde pijlen verzameld door de Zweedse natuuronderzoeker Carl Peter Thunberg, wat de consistentie van het gif over millennia bevestigde.
Een complexe jachtstrategie
Gifbol is geen snelwerkend gif. Dit betekent dat jagers uit de oudheid die het gebruikten, geen onmiddellijke resultaten zouden hebben gezien. In plaats daarvan zouden ze hun prooi gedurende langere perioden moeten volgen terwijl het gif in werking trad. Dit impliceert een niveau van planning, geduld en begrip van diergedrag dat zelden aan vroege mensen wordt toegeschreven.
De onderzoekers benadrukken dat de jagers de exacte chemie van het gif niet hoefden te begrijpen om het effectief te kunnen gebruiken. Wat ze wel nodig hadden, was procedurele kennis: het vermogen om het gif op betrouwbare wijze te identificeren, te extraheren en toe te passen. Dit toont aan dat de vroege mens een kennissysteem bezat dat ‘geavanceerde planning, abstractie en causaal redeneren’ met zich meebracht.
Wat dit betekent voor ons begrip van de vroege mens
Het feit dat dit gif mogelijk meerdere keren onafhankelijk is ontdekt, duidt op een hoge mate van menselijk vernuft en aanpassingsvermogen. Of het nu een voortdurende praktijk was of een opnieuw opkomende techniek gedurende tienduizenden jaren, het consistente gebruik van gifbol onderstreept de cognitieve complexiteit van onze voorouders.
De implicaties van dit onderzoek zijn duidelijk: vroege mensen reageerden niet simpelweg op hun omgeving, maar manipuleerden deze actief met een niveau van intelligentie dat voorheen werd onderschat.
De studie daagt het conventionele verhaal van de vroege menselijke technologie uit en laat zien dat geavanceerde jachtmethoden, waarbij chemische toxines en langdurige tracking betrokken zijn, veel eerder aanwezig waren dan eerder werd gedacht.
