Astronomen zijn getuige geweest van een ongekende gebeurtenis: een komeet die zijn draaiing dramatisch omkeert als gevolg van de kracht van zijn eigen ontsnappende gas en stof. Nieuwe analyse van opnamen met de Hubble Ruimtetelescoop laat zien dat komeet 41P Tuttle-Giacobini-Kresák (41P) niet alleen zijn rotatie vertraagde, maar volledig omdraaide, een fenomeen dat nog nooit eerder bij een komeet is waargenomen. Dit ongebruikelijke gedrag roept vragen op over de stabiliteit van kleinere kometen op de lange termijn en suggereert dat 41P mogelijk op weg is naar zelfvernietiging.
Een komeet met een geschiedenis
41P heeft een ingewikkeld ontdekkingsverhaal, voor het eerst opgemerkt in 1858 door Horace Parnell Tuttle en decennia later herontdekt door Michel Giacobini in 1907 en L’ubor Kresák in 1951. Het is een relatief kleine komeet, afkomstig uit de Kuipergordel voorbij Neptunus, en draait nu elke 5,4 jaar om de zon nadat hij ongeveer 1500 jaar geleden door Jupiter door de zwaartekracht werd aangestoten. Deze baan brengt hem dicht genoeg bij de aarde voor gemakkelijke observatie tijdens zijn perihelium (het dichtst bij de zon).
Onverwachte draaiomkering
De belangrijkste bevinding komt voort uit het opnieuw analyseren van Hubble-opnamen uit 2017. Astronomen merkten aanvankelijk een vertraging op in de rotatie van 41P als gevolg van “ontgassing”: het vrijkomen van ijskoud materiaal naarmate het de zon nadert. Bij nader onderzoek bleek echter dat de komeet in december 2017 niet alleen langzamer ging draaien, maar ook van richting veranderde, waarbij hij bijna drie keer zo snel ronddraaide als in maart van hetzelfde jaar.
Deze omkering wordt verklaard door ongelijke gas- en stofstralen die van het oppervlak van de komeet schieten en fungeren als stuwraketten die de rotatie van kleinere objecten dramatisch kunnen veranderen. Zoals UCLA-astronoom David Jewitt uitlegt, is het “alsof je een draaimolen voortduwt”: het uitoefenen van kracht in één richting kan de draaiing vertragen en uiteindelijk omkeren.
Wat betekent dit?
Komeet 41P heeft een doorsnede van slechts ongeveer 1 kilometer, kleiner dan vele andere. Deze grootte maakt hem gevoeliger voor de effecten van ontgassing, waarbij stralen ontsnappend materiaal een grotere impact kunnen hebben op de rotatie ervan. De ontdekking suggereert dat kleinere kometen kwetsbaarder zijn dan eerder werd gedacht, en dat herhaalde ontgassingsgebeurtenissen tot hun desintegratie zouden kunnen leiden.
“Ik verwacht dat deze kern [41P] zichzelf zeer snel zal vernietigen”, aldus Jewitt, waarmee hij impliceert dat de komeet tijdens toekomstige passages langs de zon uit elkaar kan vallen.
Soortgelijke gebeurtenissen zijn waargenomen in andere kometen, zoals de “duivelse komeet” 12P/Pons-Brooks en het interstellaire object 3I/ATLAS, maar de volledige omkering van de spin in 41P is een primeur. Dit roept de vraag op hoe vaak dergelijke gebeurtenissen voorkomen en of andere kleine kometen een soortgelijk lot te wachten staan.
Uiteindelijk levert de observatie van de draaiomkering van 41P kritisch inzicht op in de dynamiek van kometen en onderstreept het het belang van het opnieuw onderzoeken van gearchiveerde gegevens, die vaak verborgen ontdekkingen bevatten. De toekomst van deze specifieke komeet is waarschijnlijk van korte duur en biedt een zeldzame kans om getuige te zijn van de ontrafeling van een hemellichaam in realtime.
