Ruim zestig jaar nadat Rachel Carson met Silent Spring de wereld waarschuwde voor de gevaren van pesticiden, blijkt uit een nieuwe analyse dat de algehele toxiciteit van deze chemicaliën wereldwijd toeneemt. De studie, geleid door Ralf Schulz van de RPTU Universiteit Kaiserslautern-Landau, wijst op een verontrustende trend: ondanks regelgeving groeit de hoeveelheid en de potentie van pesticiden die wereldwijd worden gebruikt.
Het meten van de giftige belasting
De onderzoekers beoordeelden de ‘toegepaste toxiciteit’ van 625 pesticiden in 201 landen van 2013 tot 2019. Deze maatstaf combineert de hoeveelheid gebruikte pesticiden met hun toxiciteit voor acht belangrijke groepen organismen, waaronder bestuivers, vissen en gewervelde landdieren. De bevindingen zijn grimmig: de totale toegepaste toxiciteit steeg in deze periode in zes van de acht groepen. De toxiciteit voor bestuivers is bijvoorbeeld met 13% toegenomen, voor vissen met 27% en voor insecten met 43%.
Deze stijging is niet noodzakelijkerwijs een directe vertaling naar onmiddellijke schade, maar functioneert wel als een cruciale indicator. Het laat zien dat de gebruikte pesticiden steeds gevaarlijker worden voor cruciale soorten.
Waarom de toxiciteit toeneemt
Twee belangrijke factoren drijven deze trend aan: het toegenomen gebruik van pesticiden en de vervanging van oudere chemicaliën door krachtigere. Dit komt grotendeels door resistentie tegen plagen; Naarmate insecten en onkruid evolueren om de bestaande pesticiden te weerstaan, wenden boeren zich tot sterkere, giftigere alternatieven.
Pyrethroïden, die vaak worden gebruikt maar zeer schadelijk zijn voor vissen en ongewervelde waterdieren, zijn een belangrijk punt van zorg. Op dezelfde manier vormen neonicotinoïden een aanzienlijke bedreiging voor bestuivers. Zelfs veelbesproken herbiciden zoals glyfosaat (Roundup) dragen bij aan de totale toxische belasting, ondanks dat ze een relatief lage individuele toxiciteit hebben, vanwege het enorme volume dat ze gebruiken.
De grenzen van regelgeving en risicobeoordeling
De studie benadrukt een systemisch probleem: risicobeoordelingen onderschatten consequent de werkelijke blootstelling aan pesticiden. Uit gegevens blijkt dat de concentraties van pesticiden in omgevingen zoals rivieren vaak de niveaus overschrijden die toezichthouders mogelijk achten.
Bovendien kunnen pogingen om het gebruik van pesticiden terug te dringen een averechts effect hebben. Een verbod op glyfosaat zou bijvoorbeeld kunnen leiden tot de adoptie van nog giftiger alternatieven. Op dezelfde manier zou het verminderen van de landbouwproductiviteit de uitbreiding van landbouwgrond noodzakelijk kunnen maken, wat zou resulteren in een groter verlies aan biodiversiteit.
Het VN-doel en de weg voorwaarts
In 2022 kwamen landen op een VN-top over biodiversiteit overeen om het ‘algemene risico’ van pesticiden tegen 2030 met de helft te verminderen. De term ‘risico’ blijft echter ongedefinieerd, wat zinvolle metingen bemoeilijkt. Deskundigen suggereren dat toegepaste toxiciteit zou kunnen dienen als een kwantificeerbare maatstaf.
Hoewel geen enkel meetsysteem perfect is, is de trend duidelijk. De wereld wijkt momenteel af van dit doel, dat een ernstige bedreiging vormt voor ecosystemen en de menselijke gezondheid. De studie benadrukt dat een klein aantal zeer giftige pesticiden het grootste deel van het totale risico veroorzaakt, wat suggereert dat gerichte actie aanzienlijke voordelen zou kunnen opleveren.
Uiteindelijk vereist het transformeren van de landbouw een bredere maatschappelijke verschuiving. Consumenten moeten bereid zijn veranderingen in het voedingspatroon te accepteren, voedselverspilling terug te dringen en eerlijke prijzen te betalen die de werkelijke milieukosten van de productie weerspiegelen. Alleen door systemische verandering kunnen we een begin maken met het omkeren van deze escalerende giftige last.
