De meeste mensen zijn bekend met de Orionnevel. Hij hangt aan het zwaard van de jager en als de lucht donker genoeg is, kun je met het blote oog het zwakste stipje waarnemen. Deze nevel, gecatalogiseerd als NGC 1976 en M 42, is de helderste diffuse nevel aan de nachtelijke hemel. Maar het zien ervan is nog maar het begin. Het echte verhaal speelt zich af op 1350 lichtjaar afstand, waar het universum druk bezig is met het bouwen van sterren.
Nevels gloeien omdat ze worden blootgesteld aan straling. In het midden bevindt zich een Trapezium, een dichte cluster van vier massieve sterren. Dit zijn geen gewone zonnen. Het zijn O-type sterren, ongelooflijk heet en jong. Hun intense output wekt het omringende gas en stof op, waardoor de hele wolk gedwongen wordt licht uit te zenden. Dit is een sterrenkwekerij die honderden jonge sterren aantrekt die ook in de spotlight staan.
We wisten niet altijd dat het een kinderdagverblijf was. Eeuwenlang was het slechts een lichtpuntje. De dubbelzinnige eigenschappen ervan werden voor het eerst ontdekt door de Franse wetenschapper Nicolas-Claude Fabri de Peiresc in 1610 en de Zwitserse astronoom Johann Cysat in 1618. De daaropvolgende technologie heeft een revolutie teweeggebracht in ons begrip. In 1880 maakte de Amerikaan Henry Draper de eerste foto van een nevel. Dit is een baanbrekend evenement. Voor het eerst konden we iets vastleggen dat in de loop van de tijd beweegt en verandert.
De Orionnevel is statisch. Dit is een levendige fabriek waar sterren worden geboren.
De vroege fotografie was echter beperkt tot wat we konden zien. Zichtbaar licht vertelt slechts een deel van het verhaal. Stof blokkeert het zicht. Om de sluier op te lichten moesten onderzoekers elders zoeken. De verandering vond eind jaren tachtig plaats. Dankzij technologische vooruitgang kunnen astronomen foto’s maken van objecten die infrarood licht uitstralen. Dit zijn groepen sterren en stof die niet met een optische telescoop kunnen worden opgelost. De nevel ging open.
De volgende is de Hubble-ruimtetelescoop. In 1991 leverde Hubble de duidelijkste gegevens over bekende kenmerken die ooit zijn gezien. Het gaat niet alleen om de resolutie. Het is een kwestie van context. Hubble onthult structuren die verklaren hoe deze sterren feitelijk ontstaan. Te midden van de chaos zagen astronomen jets. Dit zijn energie-uitstromen, gasstromen die vrijkomen uit jonge sterren. Ze zijn een uitlaatklep voor de geboorte.
Waarom is dit belangrijk? Omdat die jets een teken zijn van de geboorte van sterren. Ze zijn het fysieke bewijs van een proces dat we al tientallen jaren proberen te begrijpen. De Orionnevel is het meest nabije voorbeeld dat we kennen. Hierdoor kunnen we de mechanismen van stervorming in realtime bestuderen. Je ziet de interactie tussen straling, stof en uitstromen.
Dit is meer dan alleen een mooie foto. Dit is een laboratorium. We leren nog steeds hoe we de resultaten moeten interpreteren.
