Astronomowie byli świadkami bezprecedensowego zdarzenia: kometa gwałtownie zmieniła kierunek rotacji pod wpływem siły wydobywającej się z niej gazu i pyłu. A new analysis of images from the Hubble Space Telescope shows that comet 41P Tuttle-Giacobini-Kresak (41P) not only slowed down its rotation, but completely flipped it —a phenomenon that has never before been observed in a comet. To niezwykłe zachowanie stawia pod znakiem zapytania długoterminową stabilność małych komet i sugeruje, że 41P może być na drodze do samozagłady.
Kometa z historią
Historia odkrycia 41P jest dość skomplikowana: po raz pierwszy została dostrzeżona w 1858 r. przez Horace’a Parnella Tuttle’a, a kilkadziesiąt lat później odkryta ponownie przez Michela Giacobiniego w 1907 r. i Lubora Kresaka w 1951 r. Jest to stosunkowo mała kometa pochodząca z Pasa Kuipera za Neptunem, która obecnie okrąża Słońce co 5,4 roku po tym, jak została grawitacyjnie przemieszczona przez Jowisza około 1500 lat temu. Ta orbita przybliża ją wystarczająco blisko Ziemi, aby ułatwić obserwację podczas peryhelium (najbliżej Słońca).
Nieoczekiwana zmiana kierunku obrotu
Kluczowe odkrycie opiera się na ponownej analizie zdjęć wykonanych przez Hubble’a w 2017 roku. Astronomowie początkowo zauważyli, że rotacja 41P zwalnia z powodu „odgazowania” – uwalniania lodowatej materii w miarę zbliżania się do Słońca. Jednak dalsze badania wykazały, że kometa nie tylko zwolniła, ale także zmieniła kierunek do grudnia 2017 r., wirując prawie trzy razy szybciej niż w marcu tego roku.
Zmianę tę tłumaczy się nieregularną emisją gazu i pyłu z powierzchni komety, które działają jak silniki i mogą radykalnie zmienić rotację małych obiektów. Jak wyjaśnia astronom z UCLA, David Jewitt, przypomina to pchanie karuzeli – przyłożenie siły w jednym kierunku może spowolnić, a ostatecznie odwrócić obrót.
Co to oznacza?
Kometa 41P ma średnicę zaledwie około 1 kilometra – mniejszą niż wiele innych. Rozmiar ten czyni go bardziej podatnym na skutki odgazowania, gdzie strumienie wyrzucanego materiału mogą mieć większy wpływ na jego rotację. Odkrycie pokazuje, że małe komety są bardziej delikatne, niż wcześniej sądzono, a powtarzające się emisje gazów mogą spowodować ich rozpad.
„Spodziewam się, że rdzeń [41P] ulegnie bardzo szybkiemu samozniszczeniu” – powiedział Jewett, sugerując, że kometa może rozpadnąć się podczas przyszłych przelotów w pobliżu Słońca.
Podobne zdarzenia zaobserwowano na innych kometach, takich jak diabelska kometa 12P/Pons-Brooks i obiekt międzygwiazdowy 3I/ATLAS, ale całkowite odwrócenie rotacji 41P jest pierwszym w swoim rodzaju. Nasuwa się pytanie, jak częste są takie zdarzenia i czy inne małe komety spotykają podobny los.
Ostatecznie obserwacja odwrócenia rotacji 41P dostarcza ważnych informacji na temat dynamiki komety i podkreśla znaczenie ponownego zbadania danych archiwalnych, które często zawierają ukryte odkrycia. Przyszłość tej konkretnej komety jest prawdopodobnie krótkotrwała, co daje rzadką okazję zobaczenia rozpadu ciała niebieskiego w czasie rzeczywistym.
