ESA’s Mars Express heeft onlangs enkele wilde foto’s gemaakt. Kijk goed naar de Shalbatana Vallis. Het is eigenlijk niet zomaar een vallei. Het is een geest.
Een herinnering dat Mars ooit natter was. Veel natter. De nieuwe beelden van de hoge resolutie stereocamera van de missie tonen een puinhoop van kraters en ingestort land. Een chaotisch landschap dat schreeuwt: “Hier is iets groots gebeurd.”
Waar is deze plaats?
Vlak bij de evenaar. Het strekt zich uit over ongeveer 1.301 kilometer. Ongeveer net zo lang als Italië.
De laatste opnames richten zich op het noordelijke deel van dit kanaal. In oktober 2025? Wacht, kijk in je agenda. ESA heeft een videotour uitgebracht waarin dit ding van begin tot eind wordt gevolgd. Van de hooglanden van Xanthe helemaal tot aan Chryse Planitia beneden.
Het water woedde hier
Hoe is dit gebeurd? De wetenschap zegt overstromingen. Enorme, angstaanjagende overstromingen.
Ongeveer 3,5 miljard jaar geleden. Het grondwater explodeerde naar boven. Barstend door de korst van Mars als omgekeerde champagnekurken.
Op de nieuwe foto’s komt het hoofdkanaal van links binnen. Het buigt naar het noorden en verdwijnt buiten beeld. Het is breed – tien kilometer breed – en diep. Ongeveer 500 meter diep. Maar dat is de huidige diepte. Vroeger was het waarschijnlijk dieper.
Sediment heeft het in de loop van de tijd opgevuld. De schoonmaakdienst van de natuur.
Eén donkerblauw-zwarte vlek in het ruige gebied? Dat lijkt op vulkanische as. Marswinden bliezen het rond. In de 3D-perspectiefopnames zie je de details het beste.
Heb je ooit een landschap gezien dat eruitzag alsof het uit een baan om de aarde was gevallen? Dit is het.
Een oceaan die er niet is
Shalbatana is slechts één draad in een groter web van kanalen. Het ligt op de grens tussen het bekraterde zuiden en het gladde noorden.
Aan de rechterkant ligt Chryse Planitia. Een van de laagste punten op aarde. Veel van deze overstromingskanalen eindigen daar.
Veel wetenschappers denken dat dit laaggelegen gebied ooit een oceaan was. Toen Mars een dikkere atmosfeer had en zijn achterste niet van de ene op de andere dag bevroor. Nu is het droog stof en koude wind.
Lava en gebroken grond
Het is niet allemaal waterschade. Het omliggende terrein is een geologisch buffet.
Er is chaotisch terrein in de buurt. Door elkaar gegooide blokken rots en bergkammen. Het lijkt op een puzzel die door een peuter is opgelost. Waarom? Ondergronds ijs smolt. De grond zakte in de leegte die achterbleef.
Mars Express heeft dit spul eerder gezien: Pyrrhae Regio, Hydraotes Chaos, Aram Chaos. De planeet houdt van haar instortende grond.
Kraters zijn overal te vinden. Sommige zien er fris uit en zijn omrand met puin. Anderen zijn vervaagde geesten, uitgehold door millennia van slijtage.
En de lava? Gladde plekken suggereren lavastromen. Als lava afkoelt, krimpt het. Het vouwt. Vouwen. Ze noemen ze ‘rimpelruggen’. Er steken ook plateaus uit: geïsoleerde heuvels die op de plek staan waar vroeger plateaus lagen. Miljarden jaren van winderosie hebben ze uitgeroeid.
Twintig jaar staren naar Red Dust
Dit was niet gemakkelijk te verkrijgen. De HRSC-camera werkt al meer dan twintig jaar. Gelanceerd in 2003. Nog steeds actief.
Mars in 3D in kaart brengen. In kleur. Met ongelooflijke details.
De camera kwam van de Duitse DLR. Zij verzorgen de verwerking. Freie Universität Berlin heeft de gegevens voor deze specifieke opvattingen verzameld.
We leren nog steeds wat die planeet verbergt onder zijn roestkleurige huid. Eén overstromingskanaal tegelijk. De rest is stilte.
