Wszystko zaczęło się od nóg.
Przez dziesięciolecia naukowcy debatowali, dlaczego około 90% ludzi jest praworęcznych, podczas gdy wszystkie inne naczelne na planecie są zasadniczo oburęczne (równe używanie obu rąk). Żaden gatunek szympansa ani makaka nie charakteryzuje się tak wyraźną asymetrią populacji. Zawsze był to jeden z tych faktów, które przyjmowaliśmy za oczywistość, chociaż sam mechanizm pozostawał dla nas całkowitą tajemnicą.
Wydaje się, że nowe badanie przeprowadzone przez naukowców z Oksfordu w końcu rozwiązało tę zagadkę. A przynajmniej badacze uważają, że znaleźli najważniejszą zagadkę.
Chodzenie na dwóch nogach zmienia wszystko
Doktor Thomas A. Püschel, Rachel M. Hurrizz i profesor Chris Venditi nie działali na ślepo. Przeanalizowali dane od 2024 osobników należących do 41 gatunków naczelnych. Zespół wykorzystał modele Bayesa do przetwarzania danych na temat używania narzędzi, diety, masy ciała i zachowań społecznych. W większości standardowe metody.
Początkowo ludzie wydawali się kompletnymi outsiderami. Anomalia.
Ale potem badacze dodali dwie konkretne zmienne: rozmiar mózgu i stosunek ramion do nóg.
Ten stosunek jest krytyczny. Jest to wyznacznik wyprostowanej postawy. Po wprowadzeniu tych danych do modelu status ludzi jako anomalii zniknął. Dowody wskazywały na prosty ewolucyjny kompromis: chodzenie na dwóch nogach uwolniło nasze ramiona, a większy mózg ugruntował preferencję dla jednej z nich.
„Nasze wyniki sugerują, że jest to prawdopodobnie związane z kluczowymi cechami wpływającymi na wyprostowaną postawę u ludzi i ewolucją większych mózgów”.
To całkiem proste: idź prosto, bądź mądrzejszy i bądź praworęczny.
Krótka historia leworęczności
To nie stało się z dnia na dzień.
Modele przewidują, że pierwsi przodkowie, tacy jak Ardipithecus, mieli jedynie niewielką dominację prawej ręki – nie było to nic egzotycznego, coś podobnego do tego, co widzimy u współczesnych małp człekokształtnych. Nic więcej niż skromne zaangażowanie.
Sprawy stały się dziwne wraz z pojawieniem się rodzaju Homo.
Gatunki takie jak Homo erectus i nasi krewni, neandertalczycy, z biegiem czasu zaczęli wykazywać znacznie większą dominację prawej ręki. Zanim ewolucja osiągnęła Homo sapiens, tendencja ta osiągnęła skrajność. Staliśmy się ściśle zorientowani na prawo.
Z wyjątkiem Hobbitów.
Homo floresiensis – te maleńkie stworzenia o krótkich nogach z wyspy Flores – prawdopodobnie miały znacznie słabszą preferencję dla prawej ręki. Ich anatomia opowiada historię. Wspinali się. Szli. Ich mózgi pozostały stosunkowo małe w porównaniu do naszych rosnących czaszek. Nie byli na tyle wyspecjalizowani, aby wymusić użycie tylko jednej ręki.
W takim razie dlaczego lewacy istnieją?
Wydaje się, że duży mózg stwierdził dominację prawej ręki, po tym jak chodzenie w pozycji pionowej stworzyło ku temu fizyczne warunki. Najpierw ręce stały się narzędziami, a następnie mózg dostosował efektywność ich użycia.
Ale oto, czego żaden model nie jest jeszcze w stanie właściwie wyjaśnić: dlaczego leworęczność nadal istnieje?
To się utrzymuje. Z ewolucyjnego punktu widzenia bycie leworęcznym, podczas gdy normą jest praworęczność, wydaje się niewielką wadą, ale cecha ta nie znika. Kultura oczywiście odgrywa rolę – szkoły i fabryki buduje się z myślą o osobach praworęcznych. Ale dlaczego ta cecha nie wymarła całkowicie?
Kto wie. Być może papugi mogą nam coś powiedzieć na ten temat.
Autorzy artykułu pozostawili tę kwestię otwartą. Podobnie jak pytanie, dlaczego ciągle biorę do ręki niewłaściwy długopis. 🖋️
Źródło: PLOS Biology, 27 kwietnia 1774
