Het begon met onze benen.
Tientallen jaren lang hebben wetenschappers betoogd waarom ongeveer 90% van de mensen rechtshandig is, terwijl alle andere primaten op de planeet in wezen tweehandig blijven. Geen enkele chimpansee- of makakensoort vertoont ook maar iets dat in de buurt komt van dit soort populatiebrede vooringenomenheid. Het is altijd een van die dingen geweest die we als feit accepteerden, maar die ons volledig ontgingen.
Een nieuwe studie van onderzoekers uit Oxford denkt dat het eindelijk door is. Of in ieder geval denken ze dat ze het grootste deel van de puzzel in handen hebben.
Naar boven lopen verandert alles
Dr. Thomas A. Püischel, Rachel M. Hurritz en professor Chris Venditi gokten er niet alleen op. Ze keken naar 2.024 individuen van 41 soorten primaten. Het team gebruikte Bayesiaanse modellen om gegevens te verzamelen over gereedschapsgebruik, voeding, lichaamsgewicht en sociaal gedrag. Standaard dingen, meestal.
In eerste instantie? Mensen leken totaal niet op hun plaats. Een anomalie.
Maar toen voegden de onderzoekers twee specifieke variabelen toe. Grootte van de hersenen. En de verhouding tussen armlengte en beenlengte.
Die verhouding is belangrijk. Het is een teken van tweevoetigheid. Toen deze cijfers eenmaal in het model waren opgenomen, verdween de status van menselijke uitschieter. De gegevens suggereerden een eenvoudige evolutionaire afweging. Door op twee benen te lopen, kwamen onze handen vrij. Toen kwamen de grote hersenen naar binnen en zetten de voorkeur op zijn plaats.
“Onze resultaten suggereren dat er waarschijnlijk een verband bestaat tussen een aantal belangrijke kenmerken die ervoor zorgen dat mensen rechtop lopen en de evolutie tot grotere hersenen leidt.”
Simpel eigenlijk. Loop rechtop, word slimmer, geef de voorkeur aan rechts.
Een korte geschiedenis van handigheid
Dit gebeurde niet van de ene op de andere dag.
De modellen voorspellen dat vroege voorouders zoals Ardipithecus slechts een lichte neiging naar de rechterhand hadden, niets exotisch, vergelijkbaar met wat je tegenwoordig bij moderne mensapen ziet. Hoogstens een bescheiden voorkeur.
Het werd raar met het geslacht Homo.
Soorten als Homo erectus en onze neven, de Neanderthalers, begonnen in de loop van de tijd een veel sterkere rechtsdominantie te ontwikkelen. Tegen de tijd dat we Homo sapiens tegenkwamen, was die trend extreem. We werden strikt rechts.
Behalve de Hobbits.
Homo floresiensis – die kleine, kortbenige mensen uit Flores – hadden waarschijnlijk een veel zwakkere voorkeur voor de rechterhand. Hun anatomie vertelt het verhaal. Ze klommen. Ze liepen. Hun hersenen bleven relatief klein vergeleken met onze uitdijende schedels. Ze waren niet gespecialiseerd genoeg om die eenhandige lock-in af te dwingen.
Dus waarom linkshandigen?
Grotere hersenen lijken de voorkeur voor de rechterhand te hebben versterkt nadat rechtop lopen de fysieke mogelijkheid daarvoor creëerde. Handen werden eerst werktuigen, daarna zorgden de hersenen voor de efficiëntie.
Maar dit is wat geen enkel model nog goed uitlegt. Waarom bestaat linkshandigheid nog?
Het blijft bestaan. Evolutionair gesproken lijkt linkshandig zijn een kleine handicap als rechts de norm is, maar toch blijft de eigenschap bestaan. Cultuur speelt uiteraard een rol: scholen en fabrieken zijn gebouwd voor rechtshandigen. Maar waarom verdween het niet helemaal?
Wie weet. Misschien hebben papegaaien ons daar iets over te vertellen.
Het papier laat het daar liggen. Open. Net als de vraag waarom ik steeds de verkeerde pen pak. 🖋️
Referentie: PLOS Biologie, 27 april 1774.
