Het lijkt wel iets uit een middeleeuws toernooi.
Een boog. Een pijl. Zwevend in de leegte, op 2 miljard lichtjaar afstand.
We noemen kosmische dingen voortdurend naar huishoudelijke artikelen. De Krab. Het kattenoog. Een “hamburger” gemaakt van gas. Maar RAD-BAARG? Dit is anders.
Formele naam: het RAD-pijl-en-boog-radiostelsel. Het heeft eerlijk gezegd een absurde vorm.
De meeste radiostelsels zijn saaie symmetrieën. Je krijgt een superzwaar zwart gat in het midden. Het eet. Het lanceert twee stralen geladen deeltjes rug aan rug. Ze blazen enorme, bijpassende ballonlobben plasma op. Poef. Poef. Spiegelbeelden. Schoon.
RAD-BAARG is rommelig. Het is scheef. Het is raar.
“De structuur van deze bron is anders dan enig ander radiostelsel dat ik de afgelopen 25 jaar heb gezien”, zegt Ananda Hota, hoofdauteur en PI van het RAD@home-project.
Hota kijkt al sinds de regering-Reagan naar radiostelsels. Hij had dit niet gezien.
Hoe hebben we het gevonden? Burgerwetenschap. Pranim Limbo bladerde door ultragevoelige beelden van de LOFAR Sky Survey. Het in India gevestigde RAD@home-samenwerkingsverband helpt gewone mensen het buitengewone te ontdekken. Limbo zag het. Het team volgde.
Het resulterende beeld is prachtig. Red volgt het radiogeschreeuw dat door LOFAR is opgevangen; optische gegevens uit Beijing-Arizona voegen de optische context toe.
Dus waarom lijkt het op een boogschietset?
Omgeving.
RAD-BAARG valt. Niet zachtjes. Het stort zich in de richting van een nabijgelegen cluster van sterrenstelsels. Terwijl het valt, botst het tegen het intraclustermedium: het dunne, hete gas dat de ruimtes tussen sterren vult.
Snelle beweging zorgt voor druk.
Denk aan een straaljager die de geluidsbarrière doorbreekt. Boom. Schokgolven. Wanneer dit sterrenstelsel sneller door het gas van de cluster beweegt dan de snelheid van dat gas kan bewegen, bouwt het een schokfront voor zichzelf op. Een samengedrukte muur van spullen.
Eén straal uit het centrale zwarte gat botst rechtstreeks tegen die muur.
Weerstand buigt dingen. De straal wordt samengedrukt en teruggebogen naar zichzelf. Het vormt de boog. Het omspant bijna 1,8 miljoen lichtdoorsnede. Dat is een lange boog.
Het andere vliegtuig? Geen weerstand daar.
Het stroomt vrijelijk. Wendingen. Verandert in een S-curve voordat hij uitmondt in een zwakke staart. De pijl.
De hele structuur strekt zich ongeveer 2,3 miljoen jaar uit.
Dat plaatst hem in de klasse Giant Radio Galaxy. Enkele van de grootste afzonderlijke objecten die we kennen.
Astronomen wisten dat invallende sterrenstelsels deze boegschokken zouden moeten veroorzaken. Theorie zegt ja. De praktijk zegt dat je er veel succes mee hebt om er een te vinden. Het gas is diffuus. Het is zwak. Het is gemakkelijk te missen in het lawaai.
RAD-BAARG miste niet. Het zit daar. Duidelijk. Chaotisch. Direct bewijs van een fenomeen waarvan we alleen vermoedden dat het bestond in deze helderheid.
Is het slechts een eenmalige eigenaardigheid? Of een voorproefje van wat er in elk cluster verborgen zit?
Misschien moeten we in het donker blijven kijken om erachter te komen.
